Samugheo
Jay Matthew Weller, Attorney at Law
>

Istoria

Foto Istoria de Samugheo

Su nùmmene de Samugheo tenede drivessas ipotesi po cantu riguarda s'origine, si foeddhada de Sammach, Summugheo, Summucley, Simagleo, o San Migueu dea su dominiu ispagnolu.

Unu testamentu de unu certu Conte Basso foeddhada de Villa Nostram de Simagheo. In su 1341 da tzerrianta Villa Samucley, invece in su 1350 di naianta Simocleo.

Sa zona inue est posta Samugheo fudi populada dea su terzu millenniu a.C, in cussu periodu anta tentu origine is domos de janas, est istada popolada in tottu su periodu nuragicu e punicu.

Essendo appresu de Fordongianus ( Forum Traianum chi fut sede de is famosas termas), Samugheo puru fut istada romanizzada. De su periudu romanu este abbarrada callecuna pedra e raras monedas. Sa presentzia bizantina est'istada bene evidenziada cun is numenes de is cresias de sa iddha, ma prus de totus est Su Casteddu de Mèdusa fraigadu in cussu periudu po isbarrare is attacos a is sadros.

Apustis su territoriu de Samugheo fudi istau inglobau in sa Curatoria de su Mandrolisai chi istaiat asuta de su Giudicadu de Arborea, chi in cussu periodu cuntrastada sa presentzia de is Aragonesos . Propriu issos in d'una fase successiva anta dominadu sa iddha.

Ancora agoa due funti istaos is ispanniolos.

In su passau prùs recente sa iddha fudi distinta in bìghinaos mannòs: Bàrigadu, Mòntigu, Gartzaràis, Pùtzu Mannu, Pàules, Sa Rughe 'e Linna, Sa Rughe 'e Pèdra, Sa Funtana, S'Argiollighedda, Pèdras Làdas, cun usantzas e modos de treballare drìvessos tra issos.

Sa iddha fu prena de gente de foras, furinti tottùs donnos, chi aiant divididu su territoriu in su periodu de is chiudendas. Su preide fudi una figura importante e potente e internveniada in tottus is contos de sa idda.

ARRREGODOS

Sa dòmo de su Samughesu.

SSùmmariu ddha faianta de pedra e amontada a teula, cun currentes de canna e budrones de linnabru o fintzes de arradellu. Su progettu de sSùmmariu ddhu faianta su mere cun su maistu de muru.

Sa omo de s'erriccu fudi cun passadditzos, coghina e apposentu, assusu croccanta; in pitzutottu due furinti is pitzosostros po ponnere su laore; tenianta fintzes s'istaddha po su cuaddu. Is poboros non tenianta apposentu e mancu passaditzu, is figgios croccanta in s'istoia.

Is'erriccos tenianta s'intrada a portale, is poboros a porta cun su arcione. Esistianta is forros po sa crachina e po sa teula, po sa pedra ddhu aiada cavas a s'apertu.

Is domos prus antigas non giughente soleta, ma funti istaggiadas a truncos e taulas de linna; sa enna fudi a porteddhu a destra, aintru ddhue fudi sa forreddha cun su cannitzu po affumare su casu.

In sa fronesta ponianta su tzuccuru o su cafei. Sa coghina fudi fata cun arregiolas e sa metade fut unu gradinu prus in'artu. A una parte de sa forreddha aconcanta su chinisu po uddhire is pannos de lessia.

Sa omo fut prena de appicadorgios po onnia cosa. Su bestiolu fu sempre in crica de ch'intrare in sa coghina po si pappare sa farra, po si 'nde difendere ddhi ponianta una foggiaa de figumorisca in pitzu.

Treballu

A sa coa de lampadas, po tottu su mese de treulas ddhue fudi su mèssongiu. Mèssaianta cun sa frache e su panneananti, prima 'nde seganta una perrunca, cun is perruncas si faiada sa perra, cun tres perras si faiada su mànnugu.

Cun noe mannugos o sette si faiada sa maniga. Sa maniga ddha lianta in dies de orrosu cun liongios de trigu, abortas ammoddhigados in logu de fossu o putzu.Cun su carru 'nde carriganta una bintina, prima peroe du pinnicanta a seidale e faianta sa mola.

Adeie messanta, adenotte seidanta e faianta s'eremaggiu, drivessu dea trigu a trigu. Finidu su messongiu e pinnicau su laore, faianta s'ispatzu e sa pranta po trèullare. Montaianta su carru cun is boès, preparanta su barraccu, su chedratzu, s'umbragu, su crabigheddu. Is boès furìnti amassariolaos cun brunchilles po pappare su laore, a su boe attacanta una pedra cun d'una cadena.

Su treulladore fudi sempre unu piccioccheddu o una femina.Tottu sa ie abbarranta treullando, a merie faianta s'arremmugu; chi atra ie tirada bentu, faianta s'ariga e bentullanta, is bentulladores depianta essere de capia e espertos. Una orta entulladu, su trigu ddhu medianta a cuarra, e ddhu ettanta a is saccos, ddhu carriganta a pitzu de is carros e 'nde ddu attianta a biddha. Agoa mollianta cun is molas o cun is mòlinos .

Sa farra ddha collanta in su sedatzu e s'iscudidore, poi cun su cherrigu. Nde oganta su poddine, agoa ddha cherrianta in su chilliru de cherrere e su cànisteddu e 'nde essiada sa simbula po faere su tzicchi o is coccois.

Ponianta su framentu dea sa notte innanti e pesanta chitzu a ora de is duas, ddh'iscrassanta in sa mesa de faere pane, ddhu faianta a cumossos; agoa 'nde ddhu pesanta e d'ammoddighanta in su tianu po faere fogatza.

Preparaianta su forru, cun su modditzi, du portanta a motta, d'istimiggianta cun sa pala e du pullianta cun iscovas de feurreddha. Custu fudi su pane de onni ie, ma non tottus si ddhu podianta permittire.

Imagines << >> Su Sartu 'e Samugheo

Sùmmariu ArtigianauFestasIstoriaSu Sartu 'e SamugheoAteros sitos de SamugheoSitos de ateras biddhas Sadras Ateros sitos in limba

Iscrittu e realizzadu dea giampaolo frongia, onnia dirittu este riservadu© 2006